Fascinatie met kleur

In het Musée des Beaux-Arts de Nancy fotografeerde ik onlangs een schilderij van een tapijtenmarkt in Marrakesh. De schilder was Jacques Majorelle (1886 – 1962), zoon van Jane Kretz en Louis Majorelle. Eenieder die ooit Nancy bezocht – of een liefhebber is van art nouveau – zal de naam herkennen. Maar de naam Majorelle is ook in Marrakesh bekend. Jacques Majorelle woonde er meer dan 40 jaar. Hij schilderde er verschillende facetten van de stad en zijn omgeving, vanuit een Westers perspectief. Uit de voorstelling van de tapijtenmarkt blijkt zijn fascinatie met kleur.

Majorelle in Nancy

In Nancy kom je de naam Majorelle vaak tegen. Meubelontwerper en ondernemer Louis Majorelle (1859 – 1926) drukte zijn stempel op de kunst en vormgeving in zijn tijd. Mede door hem werd Nancy een centrum van de art nouveau.

Het echtpaar Majorelle-Kretz liet in 1901 een villa bouwen. Behalve architect Henri Sauvage leverden verschillende vooruitstrevende kunstenaars een bijdrage aan de totstandkoming, van glas-in-lood ramen en meubels tot een grote muurschildering op het terras, die later zou worden omgevormd tot een tuinkamer.

Façade van de Villa Majorelle
Henri Sauvage en anderen in opdracht van het echtpaar Jane Kretz en Louis Majorelle, Villa Majorelle, 1901-1902, Nancy. Bron: auteur

De Villa Majorelle is sinds 1996 geopend voor publiek en de renovatie is in volle gang. Ondanks de beperkte toegang is een bezoek de moeite waard. Het belooft wat voor de toekomst.

Fascinatie met kleur

Jacques Majorelle (geb. in 1886) zal vanaf zijn vijf- of zestiende jaar in de villa Majorelle gewoond hebben. Vanwege een longziekte verhuisde Jacques Majorelle in 1917 naar Marokko, op uitnodiging van Hubert Lyautey, een vriend van zijn vader. Sinds 1912 had Frankrijk een protectoraat over Marokko gevestigd, waarvan Lyautey de eerste president-generaal was.

Majorelle installeerde zich in Marrakesh waar hij de stad en de omgeving schilderde. Geliefd onderwerp waren onder andere de levendige soeks waar handelaren hun kleurige koopwaar tentoonspreidden.

Majorelles schilderij Le souk aux tapis, nu in Musée des Beaux-Arts in Nancy
Jacques Majorelle, Le souk aux tapis, Marrakech, 1924, olie op doek. Musée des Beaux-Arts de Nancy, aankoop 1924. Bron: auteur

In Musée des Beaux-Arts de Nancy heb ik een tijd naar een schilderij van Majorelle staan kijken. Pas later viel me iets wonderlijks op: Op de soek krioelt het van de mensen. Toch zijn er nauwelijks lichamen of lichaamsdelen te zien. Slechts hier en daar verschijnt een arm, een hand of een paar ogen tussen doeken door.

Meer dan van mensen is het schilderij een olieverfstudie van textiel, zowel van kleding als van koopwaar. Majorelle legt zich hier vooral toe op draperieën. Met de plooival wist de schilder vervolgens de volumes van lichamen te suggereren. Anders gezegd, de lijnen in het textiel geven de mensen hun vorm. Door dat lijnenspel neigen sommige delen van het schilderij bijna naar abstract.

Detail van Majorelles schilderij Le souk aux tapis, nu in Musée des Beaux-Arts in Nancy
Jacques Majorelle, Le souk aux tapis, detail. Musée des Beaux-Arts de Nancy, aankoop 1924. Bron: auteur

Behalve met lijn weerspiegelt het schilderij Majorelles fascinatie met kleur.

In het kleurgebruik zit tegelijkertijd een opvallende tegenstelling. Kleding bestaat vooral uit monochrome stoffen in gedempte tonen, zoals gebroken wit, grijs, blauwgrijs en ecru. De tapijten daarentegen hebben allerlei veelkleurige patronen. Met andere woorden, de bonte tapijten spelen de hoofdrol in dit schilderij. De mensen vormen de monochrome achtergrond waartegen de kleurige stoffen het best tot hun recht komen.

Kleur in de tuin

Het schilderij is gedateerd 1924. Rond dezelfde tijd begon Majorelle met het ontwerp van een botanisch tuin in Marrekesh. Hij kocht er een stuk grond waar hij een villa liet bouwen. Eromheen legde hij een tuin aan die hij vulde met planten uit alle hoeken van de wereld. Majorelle werkte de rest van zijn leven aan het complex waarvan hij een “een kathedraal van vormen en kleuren” wilde maken.

De relatie met de veelkleurige tapijten op het doek is gauw gelegd. Majorelles fascinatie met kleur komt ook tot uitdrukking in de tuin, niet alleen in de talrijke planten, maar ook in de architecturale aanleg. Potten, plaveisel, fonteinen en gebouwen maken de tuin tot een veelkleurig geheel, als één van de tapijten in het schilderij van de soek uit 1924.

Blauwe atelier in de Majorelletuin in Marrakesh
Majorelletuin met atelier naar ontwerp van architect Paul Sinoir, 1931, Marrakesh. Bron: Fondation Jardin Majorelle / Nicolas Mathéus

In de tuinaanleg overheerst het blauw. De architectuur van gebouwen en fonteinen heeft consequent een kobaltblauwe kleur. De tuin is ervan doordrenkt.

In het tapijt op het schilderij van 1924 is dat blauw al aanwezig. Het kleurige tapijt lijkt daarmee naar de tuin vooruit te wijzen. Toch stamt Majorelles keuze om het complex in felle kleuren te schilderen pas van 1937. Ook zijn volledige atelier in kubistische stijl, gebouwd in 1931, kreeg toen de intens blauwe kleur die nog steeds bekend staat als Majorelleblauw.

Franse blik

De langdurige fascinatie met kleur blijkt zowel uit Majorelles tuin als uit zijn schilderijen, al dienden ze niet hetzelfde publiek. Met de planten haalde Majorelle de wereld naar zich toe. Omgekeerd waren de schilderijen van Marrakesh en omgeving bedoeld voor de wereld buiten zijn droomdomein.

Het publiek van zijn schilderijen was uiteraard vooral Frans. Met zijn geschilderde werk richtte Majorelle zich op Franse kopers, in en buiten Marrakesh. Die oriëntatie blijkt ook wel uit zijn andere werkzaamheden. Zo spande hij zich in om Franse bezoekers naar Marokko te halen. Hij ontwierp bijvoorbeeld affiches voor de promotie van Marokko als toeristische bestemming, zoals Le Maroc par Marseille (1926). Daarnaast werkte hij aan de decoratie van het luxe hotel La Mamounia waar de Frans upperclass verbleef, als zij Marrakesh bezocht. De Bar Majorelle in La Mamounia draagt nog steeds zijn naam.

Hoewel het werk van de kunstenaar ook in Marokko te zien is, kwam zijn geschilderd werk dan ook hoofdzakelijk terecht in de villa’s en musea van steden als Nancy en Parijs. Dat geldt bijvoorbeeld voor de voorstelling van de tapijtenmarkt. Het museum kocht het in 1924, het jaar van vervaardiging. De bijna abstracte voorstelling – een studie van lijn en kleur – toont wat Majorelle en zijn Franse clientèle in Marrakesh zochten. Het is een droomwereld die Majorelle zelf creëerde, zoals zijn tuin.


Meer lezen?

Ik schreef vaker naar aanleiding van een museumbezoek, bijvoorbeeld over een beeld in het Musée de Vauluisant in Troyes of over de tentoonstelling ‘Maria Magdalena’ in Museum Catharijneconvent.

Ook schreef ik over textiel in kunst. Stofuitdrukking en de betekenis ervan zijn onderwerp van artikelen over de Italiaanse kunstenares Artemisia Gentileschi en over Veronica en het gelaat Gods in middeleeuwse miniaturen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Back to Top