Over

Als kunsthistorica bestudeer ik kunst van de late middeleeuwen tot de 19de eeuw. Daarbinnen zijn middeleeuwse bedevaarten, insignes en boekgebruik belangrijke thema’s. Ook liefdadigheid en rampen behoren tot mijn interessegebieden.

Vaak vraag ik me bij kunstobjecten af:

Wat is er nu echt afgebeeld?

Die vraag leidt geregeld tot een nieuwe interpretatie van een ongeïdentificeerde of onvolledig geduide voorstelling, op een insigne, een prent of een schilderij.

Over bedevaarten en insignes

Omslag Silver Saints
Silver Saints

Na mijn studie Kunstgeschiedenis & Archeologie werkte ik aan een database van middeleeuwse insignes en ampullen, getiteld Kunera. Hierin worden vind- en herkomstplaatsen op geografische kaarten geprojecteerd. Daarmee laat deze database zien hoe insignes verspreid waren, waar pelgrims vandaan kwamen en hoe ver ze bereid waren te reizen voor een cultus. Kunera brengt zo in beeld hoe dynamisch de middeleeuwse wereld was.

Naast mijn werkzaamheden aan Kunera promoveerde ik aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op ingenaaide bedevaartssouvenirs en religieuze insignes in laatmiddeleeuwse boeken. Over dit onderwerp publiceerde ik recent een Engelstalige monografie, getiteld Silver Saints.

Nog steeds schrijf ik veel en graag over pelgrimstekens, zoals over die van het Mariabedevaartsoord Scheut bij Brussel, van Aardenburg of van Aarschot.

Over liefde en liefdadigheid

Na mijn promotie werkte ik als postdoc onderzoeker bij de universiteit van Tilburg. Daar richtte ik me op voorstellingen van liefde en liefdadigheid vanaf de late middeleeuwen. Onder andere schreef ik over de caritasfiguur in het wereldberoemde fresco van Goed Bestuur dat Ambrogio Lorenzetti in 1337-39 in Siena schilderde. Het belang van deze figuur voor de schildering van Goed Bestuur is mijns inziens te vaak over het hoofd gezien. Dat is onterecht, want ze neemt een prominente plek in op het fresco. Een ander kenmerkend artikel behandelt de beeldende elementen op fa├žades van weeshuizen in de Nederlandse Republiek. Hiermee portretteerde de stad zich als moeder die zorg draagt voor haar behoeftige inwoners.

Het timpaan van het weeshuis in Leiden toont een personificatie van Caritas als moeder met kinderen

Gebeeldhouwde decoratie met caritasfiguur boven de ingang van het voormalige Heilige Geestweeshuis aan de Hooglandse Kerkgracht in Leiden. Bron: Erfgoed Leiden.

Over rampen en natuurgeweld

De stap van liefde en liefdadigheid naar rampen was een kleine. Daarom sloot ik me als postdoc onderzoeker aan bij het NWO Vici-project Dealing with Disasters: The Shaping of Local and National Identities in the Netherlands, 1421-1890. Binnen dit onderzoeksproject richtte ik me op visuele voorstellingen van rampen, veroorzaakt of versterkt door natuurgeweld.

Kunstwerken zijn zelden ooggetuigenverslagen en geven altijd een gekleurde blik op historische gebeurtenissen.

Uit mijn nieuwe interpretaties van beroemde en minder bekende rampvoorstellingen blijkt hoe men omging met heftige gebeurtenissen die een grote impact op de gemeenschap hadden.

De voorstelling van de Sint-Elisabethsvloed toont de slachtoffers die zich proberen te redden.

Meester van de Heilige Elisabeth-Panelen, De Sint-Elisabethsvloed (detail), olie op paneel, ca. 1490-1495. Amsterdam, Rijkmuseum. Bron: Rijksstudio.

Nog steeds bestudeer ik afbeeldingen van stadsbranden en overstromingen, zoals de panelen van de Sint-Elisabethsvloed. Klik hier voor een grote afbeelding. Ook voorstellingen van de pest hebben mijn aandacht. Een voorbeeld daarvan is het schilderij dat Theodoor van der Schuer maakte voor het pesthospitaal in Leiden (1682). Deze voorstelling is vaak beschreven als het interieur van een pesthospitaal. Eigenlijk is het een complexe allegorie over afhankelijk van de mens, zo betoogde ik.

Naast geschilderde werken kijk ik naar prenten, zoals deze van de brand in de Amsterdamse schouwburg in 1772 of deze over de Allerheiligenvloed in 1675. Ook hierop is meer te zien dan een eerste blik doet vermoeden.

Een leidende vraag is waarom de ramp is afgebeeld zoals deze is afgebeeld. Wat was de functie van de voorstelling en wat had de functie voor invloed op het uiterlijk?

Wil je meer lezen?

Kijk ook eens op mijn pagina met publicaties. Deze update ik regelmatig. Van sommige artikelen is via de site een pdf te downloaden, of je vindt een link naar een online versie. Bij de opsomming van mijn optredens in de media vind je ook enkele korte filmpjes over een bijzonder middeleeuws geschiedenisboek in Kasteel Huis Bergh en een podcast over de Sint Elisabethsvloed.