Fijn en fors

Met haar opleiding aan de Amsterdamse Rijksacademie van Beeldende Kunsten legt Yone Verploegh (1885-1965) zich toe op beeldhouwwerk, schilderwerk en grafiek. Ze trouwt met Kees Roovers die eveneens kunstenaar is en meer bekendheid geniet. Collectioneur en kunstenaarsbiograaf François Gerard Waller noemt in zijn Biographisch woordenboek van Noord Nederlandsche graveurs (1938) bijvoorbeeld wel Kees Roovers, maar niet Verploegh.[1] Toch stelt ook Verploegh haar werk meermaals tentoon en vooral met haar sculptuur oogst ze bewondering van Nederlandse recensenten die haar werk onder andere fijn en fors, fiks en rustig, robuust en kloek noemen.

Deventer

Yone Verploegh wordt op 10 april 1885 in Deventer geboren, als jongste van 4 kinderen.[2] Haar oudste zus Marie Theodore wordt geboren in Nijmegen, op 2 oktober 1879, daarna haar broer Henri in Den Haag op 22 januari 1881 en een andere zus Theodora (Dora) op 17 augustus 1883, eveneens in Den Haag.[3] Tot slot volgt Digna, roepnaam Yone, in 1885.

In september 1899 wordt Verploegh toegelaten tot de 1e klasse van de hogere burgerschool voor meisjes volgens Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (7 september 1899).[4] In 1901 verhuist het gezin vanuit Deventer naar Amsterdam en in 1904 mag Verploegh daar beginnen als leerlinge van de Rijksacademie van Beeldende Kunsten.[5] Ze neemt in het eerst jaar deel aan teken- en boetseerklassen en krijgt daarvoor de beoordeling “ijver en aanleg goed”. Daarna volgt ze nog twee jaar achtereen de schilderklasse. Ook daar zijn de beoordelingen gunstig, in 1905-1906 “ijver en aanleg goed”, in 1906-1907 “ijver goed en aanleg voldoende”.

Huwelijken

In 1908 verhuist het gezin naar Den Haag, zonder hun oudste dochter Marie Theodore. Deze woont inmiddels namelijk in Oost-Indië waarmee de Nederlandse kolonie, het huidige Indonesië, wordt bedoeld. Yones oudste zus is in 1902 immers getrouwd met haar volle neef Constantinus du Marchie Sarvaas die tabaksplanter is.[6]

Op 5 oktober 1918 trouwt Verploegh, afkomstig uit een Nederlands hervormd nest, met de rooms-katholieke kalligraaf, reclamekunstenaar en kunstschilder Cornelis Marie (Kees) Roovers.[7] Het huwelijk vindt plaats in Den Haag, waar Verploegh woont, en tevens in Rotterdam waar Roovers vandaan komt. Het jaar erna trouwt bovendien Yones broer Henri waarbij Kees Roovers als getuige optreedt.[8]

Berssenbrugge

Verploegh en Roovers onderhouden contacten met diverse kunstenaars, bijvoorbeeld met fotograaf Henri Berssenbrugge. Na zijn studie aan de Rotterdamse Academie voor Beelden Kunsten en Technische Wetenschappen komt deze in contact met fotografie en is ook de fotogenieke Verploegh enkele malen onderwerp van zijn fotografische studies. Gezien de leeftijd van de geportretteerde lijken de foto’s gemaakt rond de tijd van haar huwelijk, circa 1918. Berssenbrugge woont sinds 1916 in Den Haag, wanneer Verploegh en Roovers in Rijswijk wonen, dus een datering van de foto na 1916 ligt voor de hand.

Bovendien zal de foto gemaakt zijn vóór 1920. Het eerste kind van het echtpaar Roovers-Verploegh – een zoon met de naam Rob – wordt nog geboren in Rijswijk op 24 mei 1919, maar in 1920 verhuizen Roovers en Verploegh naar het Franse Saint-Cloud nabij Parijs waar Roovers zijn kunststudie voortzet.[9] Daar betrekt het gezin vervolgens een groot huis aan 8 Avenue Eugénie, volgens De Maasbode (10 juni 1920). Kort daarna verhuizen ook Verploeghs moeder en zus Dora naar Parijs om bij Roovers en Verploegh te gaan wonen.[10] Bovendien betrekt een neef van Verploegh, Pim van Stolk, eveneens kunstschilder en graficus, een bijwoning in de tuin van het huis.[11]

In Saint-Cloud komen vervolgens nog 2 dochters ter wereld: Robine (op 7 juni 1920) en Olga Nina (op 16 juli 1922).

La Tulipe

In Frankrijk blijven Verploegh en Roovers ondertussen contacten onderhouden met andere kunstenaars. Volgens een uittreksel uit het doopregister is Olga’s peetmoeder bijvoorbeeld “Van Dongen”.[12] Het gaat waarschijnlijk om de bevriende kunstschilderes Guus Preitinger die in 1901 met kunstschilder Kees van Dongen is getrouwd. Naast Van Dongen en de genoemde neef Pim van Stolk rekenen Roovers en Verploegh ook componist Josef Hollman en de chansonnière José Sann tot hun vrienden.[13]

In Frankrijk start Roovers bovendien een club van in Frankrijk gevestigde, Nederlandse schilders en beeldhouwers. Van dit genootschap dat de naam La Tulipe krijgt, wordt hij tevens voorzitter.[14] Over de plannen van het kunstenaarsgenootschap verschijnt ook berichtgeving in Nederlandse kranten, bijvoorbeeld in Nieuwe Haarlemsche courant (15 december 1922). Daar schrijft een verslaggever met de initialen P.v.S. over het doel van de vereniging die vooral de belangen van kunstenaars in Frankrijk wil behartigen en bovendien de bekendheid van Franse kunst in Nederland wil vergroten:

Het kan niet anders of wij juichen van ganscher harte de oprichting van deze vereeniging toe, wetend hoe groot de moeilijkheden zijn, welke Hollandsche kunstenaars in den vreemde doormaken; in een tijd waarin voor den intellectueele werkers in het algemeen en voor de kunstenaars in het bijzonder zoo bitter weinig gedaan wordt, is het streven van deze vereeniging ten zeerste te waarderen.

De ambities zijn dus groot. Zo wordt ex-consul jonkheer G.L.G. de Bosch Kemper bijvoorbeeld erelid volgens Algemeen handelsblad (20 april 1923). Jonkheer John Loudon, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, neemt bovendien de taak op zich van beschermheer van de vereniging, schrijft een verslaggever in De Gooi- en Eemlander (27 april 1923).

Tentoonstelling

De organisatie van tentoonstellingen, zowel van Nederlandse kunst in Frankrijk als van Franse kunst in Nederland, behoren tot de beoogde middelen van de vereniging om haar doelen te bereiken. In 1923 heeft het genootschap vervolgens haar debuut met een groepstentoonstelling van het werk Nederlandse kunstenaars in Parijs. De expositie komt ook in de Nederlandse kranten uitvoerig aan bod en daarbij springt het werk van Verploegh bij verschillende recensenten in het oog:

er is het even fijne als forsche werk van mevr. Yvonne [sic] Verploegh dat voor de meeste bezoekers een verrassing is.

– De Maasbode (22 april 1923) via Delpher

Hoewel de verslaggever van De Gooi- en Eemlander (27 april 1923) geen kunstcriticus stelt te zijn en daarom niet veel over de afzonderlijke kunstwerken wil zeggen, maakt deze een uitzondering voor Verploegh:

Men veroorlove mij een uitzondering voor mevr. Y. Verploegh, die een bloemstuk inzond, waarop de gele en witte bloemen in groene vaas een ongemeen bekoorlijk effect maken.

De Parijse correspondent van Algemeen handelsblad (20 april 1923) schrijft ten slotte in een beschouwing over de ‘Hollanders te Parijs’:

Afzonderlijk dient nog Yone Verploegh (mevr. Roovers) vermeld te worden, die in een diepblauw potje met oranje bloemen een fijn en voornaam kleurgevoel toont, en wier beeldhouwwerk, schetsen van een kinderkopje en een jongen man, van een sympathieke, frissche spontaneïteit is.

Verploeghs werk valt dus bij verschillende recensenten in de smaak. Bovendien valt op dat ze zich behalve sculptuur ook op schilderwerk toelegt.

Kinderkopje

Ten slotte meldt een laatste journalist beeldhouwwerk – “schetsen van een kinderkopje en een jongen man” – terwijl in de kleine catalogus bij de tentoonstelling slechts 2 schilderijen van Verploegh worden vermeld: Coins de jardin en Fleurs.[15] Waarschijnlijk is er in de Galerie Artes in de Rue Tronchet dus meer en diverser werk van Verploegh te zien dan de 2 schilderijen die in de kleine catalogus staan vermeld.

Als lid van La Tulipe neemt ook Verploeghs neef Pim van Stolk deel aan de tentoonstelling met 2 werken. Slechts enkele maanden erna komt hij echter onverwachts te overlijden. Daarover schrijft een journalist in een overlijdensbericht in De Maasbode (15 augustus 1923) dat de jonge man zwaar leed onder slapeloosheid. De medicatie in combinatie met de zomerhitte wordt hem vervolgens fataal en hij wordt bewusteloos in zijn atelier aangetroffen waarna hij overlijdt.

Het sterfgeval zal ongetwijfeld een zware wissel getrokken hebben op de familie Roovers-Verploegh die zijn ziekte en dood dus van zeer nabij meemaakt.

Verwachtingen

De verwachtingen voor La Tulipe zijn ondertussen hoog gespannen. Als dan in 1924 een tentoonstelling der onafhankelijken in Parijs wordt geopend, waaraan slechts een 10-tal kunstenaars deelneemt – onder wie Roovers – krijgt de kunstenaarsvereniging daarvan deels de schuld. Dezelfde journalist met de initialen P.v.S. als hiervoor schrijft namelijk in Noord-Hollandsch dagblad (16 februari 1924) dat de vereniging een steek heeft laten vallen. La Tulipe heeft namelijk “niet genoegzaam gewaakt voor de werkelijke schilderkunst-belangen” en het bestuur van de vereniging had voor meer inzendingen moeten zorgen.

In april 1924 stuurt La Tulipe vervolgens nog enkele werken van leden naar een tentoonstelling die wordt gehouden tijdens de Olympische Spelen te Parijs, volgens De tijd (11 april 1924). Daarna lijkt het ambitieuze genootschap een stille dood te sterven. Meer tentoonstellingen onder hun naam komen er namelijk niet meer, of er wordt weinig ruchtbaarheid aan gegeven.

Crisistijd

In 1926 besluit het kunstenaarsechtpaar om weer naar Nederland te verhuizen. Op 14 juni 1926 vestigen Verploegh en Roovers zich namelijk, met hun 3 jonge kinderen, in Voorburg. Mogelijk speelt bij deze beslissing ook mee dat het steeds lastiger wordt voor kunstenaars om geld te verdienen. Over de manier waarop Verploegh en Roovers zich vervolgens door de crisistijd heenslaan, gaat mijn blogpost die voor volgende week gepland staat.

---

Selectie van bewaard werk

Hierna volgt een overzicht van het werk van Yone Verploegh dat ik aantrof in Huis van het Boek en RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, beide gevestigd in Den Haag. In het archief van Roovers en Verploegh dat in het RKD bewaard wordt (archief 0169), bevinden zich bovendien foto’s van werk van Verploegh, maar dat heb ik niet in dit overzicht opgenomen, omdat ik niet weet waar het zich nu bevindt.

Staalgravure

1. Zittend naakt, staalgravure, vier versies:

• Zittend naakt, ongesigneerd, staalgravure, rood gewassen. Den Haag, Huis van het Boek, RO 7 A 4
• Zittend naakt, ongesigneerd, ‘Digna Roovers-Verploegh’ in pen (bijgeschreven in latere hand, waarschijnlijk door Rob Roovers), staalgravure, zwarte inkt. Den Haag, Huis van het Boek, RO 7 A 5
• Zittend naakt, ongesigneerd, staalgravure, zwarte inkt in rood gewassen. Den Haag, Huis van het Boek, RO 7 A 6

2. Schedel op een vensterbank, staalgravure, twee versies:

• Schedel op een vensterbank, ongesigneerd, staalgravure, zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 7 A 1.
• Schedel op een vensterbank, ongesigneerd, staalgravure, zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 11 A 2

3. Kind met kat, gesigneerd ‘Y Verploegh’ in de plaat (rechtsonder), staalgravure (naar een familiefoto met zoon Rob), ca 1920. Den Haag, RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, archief 0169, inv.nr. 98. Bron: RKD

Houtsnede

6. Maria met Kind, houtsnede, twee versies:

• Maria met Kind, gesigneerd ‘Y Verploegh’ in de plaat (rechtsonder), houtsnede zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 10 B 4.

7. Maria met Kind, gesigneerd ‘Y Verploegh’ in de plaat (rechtsonder), drukplaat van hout. RO 12 A 10.

8. Kinderportret, houtsnede, drie versies:

• Kinderportret, gesigneerd met monogram YRV in de plaat (rechtsonder), en ‘Digna Roovers Verploegh’ in pen (bijgeschreven in latere hand, waarschijnlijk door Rob Roovers), houtsnede, zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 10 B 5
• Kinderportret, gesigneerd met monogram YRV in de plaat (rechtsonder), en ‘Digna Roovers’ in pen (bijgeschreven in latere hand, waarschijnlijk door Rob Roovers), houtsnede, zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 10 B 6.
• Kinderportret, gesigneerd met monogram YRV in de plaat (rechtsonder), en ‘Digna Verploegh’ in pen (bijgeschreven in latere hand, waarschijnlijk door Rob Roovers), houtsnede, zwarte inkt op beige papier. Den Haag, Huis van het Boek, RO 10 B 7.

---

Literatuur

• Derkinderen, A.J., De Rijks-Academie van Beeldende Kunsten te Amsterdam : Stads Teeken-Academie tot 1817, Koninklijke Academie 1817-1870, Rijks-Academie 1870-heden (Haarlem: Enschedé, 1908). [Delpher]
• Parijs, Galerie Artes in Rue Tronchet, Ire Exposition de “La Tulipe” ([Parijs], 1923).
• Waller, François Gerard, Biographisch woordenboek van Noord Nederlandsche graveurs (Nijhoff, 1938). [Delpher]

---

Noten

[1] Waller 1938, p. 275.

[2] Collectie Overijssel locatie Zwolle, archief 0123, inv.nr. 2598, 11-04-1885, Registers van geboorten, aktenr. 275 [Collectie Overijssel].

[3] Voor de geboorteakte van Marie Theodore, zie Gelders Archief te Arnhem, archief 0207, inv.nr. 1023.01, 04-10-1879, Nijmegen, Geboorteregister, aktenr. 650 [Gelders Archief]. Voor Henri, zie Haags Gemeentearchief, archief 0335-01, inv.nr. 340, 25-01-1881, Geboorteakten Den Haag, aktenr. 347 [Haags Gemeentearchief]. Voor Theodora (Dora), zie Haags Gemeentearchief, archief 0335-01, inv.nr. 351, 18-08-1883, Geboorteakten Den Haag, aktenr. 3215 [Haags Gemeentearchief].

[4] Ze start haar opleiding aan de hogere burgerschool samen met Elisabeth Aletta (Bep) Cost Budde, met wie ze lang bevriend blijft blijkens foto’s uit het familiearchief, waar Verploegh samen met Cost Budde op staat. Zie Den Haag, RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, archief Kees Roovers en Digna Roovers-Verploegh (0169; hierna: archief 0169), inv.nr. 69: diverse foto’s van Verploegh met haar vriendinnen Eva Leignes Bakhoven, Bep Cost Budde en Augusta (Guusje) Haga. Voor Eva Leignes Bakhoven, zie Collectie Overijssel locatie Zwolle, archief 0123, inv.nr. 2599, 13-11-1886, Registers van geboorten, aktenr. 707 [Collectie Overijssel].

[5] Noord-Hollands Archief, Studentdossier Studentenregisters van de Rijksakademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam, archief 90, inv.nr. 176, f. 51 [Noord-Hollands Archief]. Zie ook Derkinderen 1908, Bijlage E: Namenlijst der leerlingen, p. 29 en Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 39: Bericht over toelatingsexamen voor de Rijksacademie te Amsterdam, door directeur Aug. Allebé, 1904.

[6] Voor de huwelijksakte van Marie Theodore Verploegh en Constantinus du Marchie Sarvaas, zie Noord-Hollands Archief te Haarlem, archief 358.6, inv.nr. 1392, 01-05-1902, Huwelijksakten van de gemeente Amsterdam, 1902, aktenr. Reg. 14 fol. 23 [Noord-Hollands Archief]. Du Marchie Sarvaas is een zoon van Maria Johanna Verploegh, zus van Yones vader (en dus ook van Marie Theodore Verploeghs vader) Henri Verploegh. Niet alleen zijn de ouders van het echtpaar dus broer en zus. Ook hun grootmoeders – Geertruida Mulder en Hendrika Antonia Mulder – zijn zussen van elkaar.

[7] Voor de huwelijksakte, zie Haags Gemeentearchief, archief 0335-01, inv.nr. 895, 05-10-1918, Huwelijksakten Den Haag, aktenr. B1148 [Haags Gemeentearchief].

[8] Voor de huwelijksakte van Henri Verploegh, zie Haags Gemeentearchief, archief 0335-01, inv.nr. 905, 08-07-1919, Huwelijksakten Den Haag, aktenr. B814 [Haags Gemeentearchief]. 1919 is overigens ook het jaar dat Marie Theodore en Constantinus du Marchie Sarvaas van elkaar scheiden. Zie Noord-Hollands Archief te Haarlem, archief 358.6, inv.nr. 2338, 01-04-1919, Huwelijksakten van de gemeente Amsterdam, 1919, aktenr. 76, Reg. 1 fol. 28v [Noord-Hollands Archief].

[9] Roovers beschrijft in een korte levensloop, waarvan een typoscript bewaard is, dat hij en zijn gezin naar Parijs vertrekken voor zijn studie. Zie Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 60: Knipsels en afbeeldingen van het werk van Kees Roovers uit kranten en tijdschriften.

[10] Haags Gemeentearchief, archief 0354-01, inv.nr. 1810, 1913, Haags Bevolkingsregister (gezinskaarten) [Haags Gemeentearchief].

[11] Het archief Roovers-Verploegh bevat een foto van een schilderij van de woning in Saint Cloud. Op de keerzijde heeft een van de kinderen van Roovers en Verploegh, waarschijnlijk hun zoon Rob, de namen van de bewoners geschreven: “H. Verploegh-Lorentz; D. Verploegh, dochter “haute-couture”; Kees Roovers, kunstschilder; Y. Roovers-Verploegh kunstschilder, Rob, Robine, Olga kinderen; in tuinhuis: Wim (Pim) van Stolk”. Zie Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 76: Foto’s van huis te St Cloud. Van Stolk is een zoon van Jacobus van Stolk en Digna Lorentz. Die laatste is een zus van Verploeghs moeder.

[12] Voor een uittreksel uit doopregister Parijs, zie Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 38.

[13] Roovers noemt deze Parijse vrienden in een interview. Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 60. Bovendien vervaardigt Roovers een portret van Hollman in opdracht van de Japanse keizerlijke familie die het vervolgens aan het nieuwe Museum voor Moderne Kunst te Tokyo schenkt. Zie bericht in De Maasbode (29 oktober 1924), p. 10 [Delpher].

[14] Den Haag, RKD, archief 0169, inv.nr. 21: Stukken betreffende oprichting “La Tulipe”. Ook in een knipsel met een recensie in hetzelfde archief (inv.nr. 59: Schrift met ingeplakte uitnodigingen en krantenknipsels) staat: “[mevrouw Verploegh] boetseerde onder andere twee krachtige borstbeelden”. Er staat niet bij uit welke krant het knipsel komt, maar het gaat overduidelijk over dezelfde tentoonstelling van La Tulipe in Parijs.

[15] Parijs 1923.