Geschonden gebeden
Tijdens de afgelopen antiekveiling (religieuze objecten) van Catawiki kwam een minuscuul en beduimeld boekje voorbij. Het beschadigde en gescheurde drukwerkje, getiteld Saint Suaire sur l’imprimé, à Besançon, bevat enkele korte gebeden tot de lijkwade van Besançon. De geschonden gebeden waren niet alleen bedoeld om te lezen, maar ook om te dragen.
Beschermende gebeden
Het werkje is slechts 90 mm hoog. Nergens staat wanneer het exact is gedrukt. Wel bevat het op de laatste pagina een kerkelijke goedkeuring. Hier stellen ondergetekende kerkgeleerden Duval en Jerosme vast dat zij het boekje hebben gelezen en niets hebben gevonden dat tegen de leer van de katholieke kerk indruist. De approbatie is gedateerd: Parijs, 15 oktober 1725. Het drukken gebeurde later dan dat. De officiële goedkeuring van het werkje kon in elke nieuwe druk worden overgenomen.
Behalve de approbatie bevat het beschadigde boekje meer teksten. Na drie korte gebeden tot de lijkwade volgt de opmerking dat degene die het werkje bij zich draagt, beschermd is tegen de duivel en tegen een plotselinge dood. Ook helpt het tegen de pest en andere besmettelijke ziekten. Tovenaars en tovenaressen kunnen de eigenaar geen schade berokkenen. Een zwangere vrouw zal van haar kind bevallen zonder dat zij bang hoeft te zijn dat haar kind tijdens de bevalling zal sterven. Ook zal zij zelf niet sterven zonder gebiecht te hebben.
“Quiconque portera sur soi ces trois belles Oraisons … sera delivré du Diable”
Ten slotte volgt nog een rijmende lijst van miraculeuze genezingen dankzij de lijkwade van Besançon. Een van de berijmde verhalen maakt zelfs expliciet melding van de “geschreven Saint Suaire”. Met andere woorden, de genezen personen droegen een exemplaar van het gedrukte boekje bij zich, toen het wonder plaatsvond:
Dans le Havre, ville de grand renom
In Le Havre, stad van grote naam, zijn meerdere mensen genezen toen zij de heer jezus christus aanriepen terwijl zij de geschreven lijkwade op het lichaam droegen.
Plusieurs personnes ont reçu guerison
En invoquant le Seigneur Jésus-Christ,
Portant sur eux le Saint Suaire écrit.
Klein en geschonden
De tekst verklaart het kleine formaat van het drukwerk: het was van belang om “de geschreven lijkwade” bij zich te kunnen dragen. Dan kon het zijn werking doen.
Bovendien geven de woorden een idee waarom de gebeden zo beschadigd zijn. Het was drukwerk met een expliciete gebruiksfunctie. Omdat eigenaars het op het lichaam droegen, misschien zelfs wel tijdens ziekte of bevallingen, had het zwaar te lijden. Het is dus eigenlijk een wonder dat het boekje dat intensieve gebruik überhaupt heeft overleefd.
Wie weet wat deze geschonden gebeden allemaal hebben meegemaakt.
Meer lezen?
Voor meer over het reliek van de lijkwade in Besançon, zie ook ‘Lijkwade in zijde en zilverdraad‘ op deze website. Behalve een zestiende-eeuws insigne bespreek ik daar enkele geborduurde voorstellingen van de lijkwade.
Voor een korte uiteenzetting over een geborduurde voorstelling van de lijkwade in Museum Catharijneconvent, zie Evelyne Verheggen, “De geestelijke pelgrimage met relieken” in: tent. cat. Utrecht, Museum Catharijneconvent, Relieken: Krachtbronnen verweven met verhalen (Zwolle 2018), p. 95 [PDF]