Brieven aan Blomsma

Voor deze en vorige blogposts over Mies Blomsma ben ik Wouter van Rossem van Galerie TroosT in Groningen dank verschuldigd. Niet alleen zette hij me op het spoor van Blomsma, maar ook leverde hij veel waardevolle informatie en bronmateriaal waarop ik voor mijn onderzoek kon voortbouwen.

In 1933 wordt tekenaar en journalist Mies Blomsma verantwoordelijk voor de kinderpagina van sociaaldemocratisch dagblad Het volk, uitgegeven door De Arbeiderspers. Deze functie vervult ze vervolgens ruim drie jaar lang met verve. Kinderen schrijven brieven aan Blomsma die zij dan in de krant beantwoordt. Daarnaast bedenkt ze nieuwe rubrieken, verzint ze knutsel- en handwerkopdrachten, schrijft kinderverhalen, maakt tekeningen en foto’s. De kinderpagina is daarmee een staalkaart van haar enorme veelzijdigheid.

Kinderpagina

Op 29 april 1933 drukt de redactie van dagblad Het volk een brief af op de kinderpagina, waarin Mies Blomsma het woord neemt. Daarin vertelt ze haar jeugdige lezerspubliek dat ze de taken van Elisabeth Christina (Bep) Vander overneemt.[1] Op 29 maart 1933 is Vander namelijk getrouwd met journalist Johann Georg van der Leij en legt ze haar taken neer.[2] Vanaf dat moment kunnen kinderen hun brieven en tekeningen daarom opsturen naar Mies Blomsma, per adres van De Arbeiderspers in Amsterdam.

Kees van Vulpen, ‘Tuf tuf, ik zal gauw even de brieven naar Juffrouw Blomsma brengen, tuf tuf’, tekening, afgedrukt in Het volk (17 juni 1933), p. 8. Bron: Delpher
Mies Blomsma, Anderhalf jaar, gesigneerd met initialen M Bl (linksonder), bij een brief van Tieneke Brouwer over haar kleine broertje in Het volk (8 juni 1934), p. 6. Bron: Delpher:

Iedere dag wordt de naam van de verzender in de krant afgedrukt, met daarbij een kort antwoord van Blomsma. De repliek is vaak niet meer dan één of twee zinnetjes, maar de nieuwe redactrice geeft snel een eigen draai aan de pagina. Leuk zijn bijvoorbeeld de kleine tekeningen waarmee Blomsma de pagina al snel gaan verluchten, bijvoorbeeld in Het volk (7 juni 1934) en Het volk (8 juni 1934). De schetsjes zijn soms maar enkele lijnen, meer niet, maar ze brengen veel leven in de brievenrubriek. Steevast signeert Blomsma deze kleine illustraties. De ene keer doet ze dat met haar volledige achternaam, de andere met haar initialen.

Jantje Dril en Rikketik

Haar inspanningen beperken zich bovendien niet lang tot het beantwoorden van brieven. In de krant van 23 september 1933 schrijft ze al dat het een en ander gaat veranderen: de invulling van de kinderpagina gaat op de schop. Al gauw schrijft ze dan ook korte verhalen voor de jonge lezers.[3] Een aantal keren schrijft ze zelfs verhalen die zich uitstrekken over meerdere pagina’s van de krant, zoals ‘De stalen stoelen’ in Het volk (4 december 1935).

In de vertellingen introduceert ze fictieve personages zoals Jantje Dril, Rikketik en Frouwientje, maar de verteller is steevast een ik-figuur wiens leven grote overeenkomsten vertoont met dat van Blomsma zelf. Met andere woorden, voor deze korte sprookjes put ze inspiratie uit haar eigen leven. Bovendien verzorgt ze zelf de illustraties, soms getekend, soms gefotografeerd. Blomsma is immers ook een fotografe, zoals al kort ter sprake kwam in een vorige post ‘Evenzeer vergeten’. Bijschriften bevestigen het vermoeden dat Blomsma de maker is. Zo luidt bijvoorbeeld de tekst onder een foto van rozen bij het verhaal ‘De nachtelijke slakkenoptocht’ in Het volk (8 juni 1934): “De rozen in onze tuin”.

Volgekladderd

Hoe leuk haar jonge lezers haar pagina vinden, blijkt ook geregeld uit ingezonden stukken. Twee vriendinnen schrijven bijvoorbeeld in een geanimeerde brief aan Het volk (19 augustus 1933) over een spontaan bezoek aan Mies Blomsma op de redactie van De Arbeiderspers. Ook stuurt een jongen met de naam Wim Staubach een briefje naar Het volk (20 januari 1934) waarin hij het enthousiasme van zijn zusje beschrijft:

Mijn zusje Agatha is drie Jaar. Ze zegt altijd, als ze een stukje papier heeft: Ik ga naar Mies Blomsma schrijven. Ze heeft van mijn moeder een boekje gekregen. Dat heeft ze al haast volgekladderd.

Hoe populair de kinderrubriek is, blijkt ook wanneer Blomsma in Het volk van 19 oktober 1935 beschrijft hoe snel de brieven zich opstapelen: “Stel je voor dat ik ze allemaal liet wachten tot het einde van de week! Dan zou geen doorkomen meer aan zijn.” Ze voorziet het stukje ook van een illustratie waarin ze de stapels brieven op haar bureau laat zien. In de vlotte schets is de losse hand van Blomsma bovendien goed te herkennen.

Mies Blomsma, Krabbeltjes uit onze buurt, gesigneerd en gedateerd ‘Mies Blomsma October 35’ (linksonder), tekening, afgedrukt in Het volk (19 oktober 1935), p. 6. Bron: Delpher

Het gaat om meer dan een illustratie. Immers, de tekening maakt in een oogopslag duidelijk waarover Blomsma schrijft: de enorme opeenstapeling van brieven op haar bureau. De treffende tekening is vervolgens zelfs aanleiding voor een nieuwe rubriek, getiteld ‘Een prent en een praatje’. Daarvoor schrijft Blomsma een verhaal bij wisselende illustraties. Vaak is dat een tekening, maar soms ook een foto.

Voor de kleintjes

Geregeld verzint Blomsma ook nieuwe rubrieken om de kinderpagina te vullen. Vanaf 1 november 1936 maakt ze bijvoorbeeld wekelijks een tekeningetje en een kort versje, gewijd aan een fictief personage met de naam Jopie Kijkuit, speciaal voor de jongste lezers. Iedere dag zijn de avonturen van deze onhandige kleine jongen te volgen, bijvoorbeeld in Het volk (19 november 1936):

Ai! daar lag hij nu, de domoor
In het ijzig koud bad
Jopie huilde, gilde, schreeuwde!
Hu! wat koud en nat was dat! ...
Mies Blomsma, Hugo de Groot kruipt in de boekenkist, illustratie bij Jan Lamers, ‘Snuffeltje snelt door de eeuwen’, in Het volk (31 juli 1937), p. 7. Bron: Delpher

De versjes, die bestaan uit korte woorden van een of twee lettergrepen en voorzien zijn van een tekeningetje, zijn dus gericht op de jongste lezers.

Voor de wat oudere kinderen daarentegen start Blomsma in 1937 een verhalende strip, in samenwerking met acteur en kinderboekenschrijver Jan Lamers, getiteld ‘Snuffeltje snelt door de eeuwen’. Daarvoor beschrijft Lamers gebeurtenissen in de Nederlandse geschiedenis waarbij Blomsma heldere tekeningen maakt. Een van de eerste afleveringen ervan verschijnt in Het volk (3 juli 1937).

Wat ik van de oorlog merkte

Blomsma lardeert de kinderpagina voorts met persoonlijke anekdotes. Ter illustratie, ze vertelt in Het volk (29 augustus 1934) over wandelingen die ze met haar ouders maakte, in de omgeving van de woning van haar grootouders:

Dan trokken ze de hei op het dorp, waarbij grootvader en grootmoeder woonden, lag vlak bij Drente en in Drente is veel hei, dat weten jullie wel en dan vonden vader en moeder het wel eens leuk, als wij meegingen de hei op. Ik kon toen al flink loopen, maar mijn zusje, dat drie jaar jonger was, had nog te korte beenen om het ver te brengen

Ook haar ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen ze als jong meisje in Groningen woonde, schuwt ze niet. In Het volk (1 augustus 1934) heeft ze het bijvoorbeeld over de vluchtelingen uit België waarvan een groot deel in Groningen terecht komt:

’s Avonds in het donker trokken ze langs den Heerenweg, waaraan wij woonden. Wij zaten voor het raam en keken naar den langen stoet. Eindeloos trokken ze voorbij, met; bundels en pakken op den rug, kleine kinderen, die half in slaap meegezeuld werden en oude menschen, die haast niet meer verder konden. Het was verschrikkelijk. En dat vonden wij al, terwijl we er alleen maar door de ramen naar keken.

Nederland is neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog, dus in de krant van de volgende dag (2 augustus 1934) vult Blomsma de anekdote aan met verhalen over kinderen in oorlogsgebieden: “Het zijn geen prettige dingen,” waarschuwt ze daarbij. Vervolgens benadrukt Blomsma hoe gevaarlijk het is om oorlog te verheerlijken, omdat het gejubel zal omslaan in akeligheid. Ze voelt duidelijk de zware opgave om kinderen ook over moeilijke onderwerpen te vertellen, op een voor hun begrijpelijke toon.

Radio

Als redactrice van de kinderkrant schrijft, tekent en fotografeert Blomsma dus. Daarnaast is ze op de radio te beluisteren. In oktober 1935 bespreekt ze bijvoorbeeld nieuwe spelletjes tijdens een programma ‘Voor de kinderen’ dat de VARA samen met de Bond van Sociaal Democratische Vrouwenclubs wordt georganiseerd.[4] Hetzelfde doet ze ook op 20 november 1935, op 22 januari 1936 en in oktober en november 1939.

Daarnaast bespreekt ze kinderspellen en kinderliteratuur in VARA-programma’s die zijn gericht op vrouwen c.q. moeders.[5] Ook dat publiek past bij Blomsma wiens werkzaamheden in de periode 1933 tot 1936 niet beperkt zijn tot de kinderkrant. Al die tijd maakt, beschrijft en illustreert ze bijvoorbeeld ook handwerkpatronen voor de vrouwenpagina van Het volk.[6] Bovendien schrijft ze journalistieke stukken voor Het volk en andere bladen.

Redactrice en meer

Uit het voorgaande mag blijken dat de term ‘redactrice’ Blomsma’s taken voor de kinderkrant nauwelijks recht doet. Al vrij snel nadat ze deze rol op zich neemt, geeft ze de kinderpagina een persoonlijke invulling waarbij ze haar diverse talenten op allerlei manieren inzet: ze beantwoordt brieven, verzint knutselopdrachten, schrijft verhalen, illustreert alles met tekeningen en foto’s.

Verschillende historici noemen Blomsma’s werk voor de kinderpagina. Brouwers schrijft dat zij als redactrice van Het Volk verantwoordelijk is voor de jeugdpagina’s van Het volk.[7] Ook Ligtenberg schrijft dat Blomsma tekeningen maakt voor Het volk en er de wekelijkse kinderpagina verzorgt.[8] Ron van den Berg schrijft:

Op haar gezinskaart in het Amsterdamse Bevolkingsregister staat in eerste instantie ‘Redactrice’. Dat is doorgehaald en vervangen door ‘teekenares’. Toch, redactrice is ze wel degelijk geweest. Bij Het Volk waar ze verantwoordelijk was voor de jeugdpagina’s.

Redactrice is in de bevolkingsregisters waarschijnlijk doorgehaald en vervangen omdat Blomsma in 1936 haar taken als redactrice weer neerlegt.[9]

Uiteindelijk vervult ze deze functie echter maar 3 1/2 jaar, van juni 1933 tot december 1936. Daarna blijft ze in dienst van De Arbeiderspers, maar dan verschuift haar aandachtsgebied. Wanneer Blomsma in december 1936 het stokje van de kinderpagina overdraagt, gaat ze zich nog meer dan voorheen richten op de journalistiek. Ze schrijft al langer stukken over reizen en mode. Bovendien tekent ze voor sociaal geëngageerde artikelen die duidelijk gekleurd zijn vanuit haar politieke overtuiging. Het is een aspect van Blomsma’s werkzaamheden waarnaar nog maar weinig aandacht uitging.

Over die werkzaamheden gaat mijn volgende en tevens laatste post van dit vierluik over Mies Blomsma.


Overzicht van werk

Hieronder volgt een lijst van eerst kinderverhalen, dan knutselopdrachten en ten slotte handwerkpatronen. Deze selectie van Blomsma’s output gedurende haar werkzame jaren moet een idee geven van haar enorme productiviteit, maar er zit natuurlijk overlap tussen de drie categorieën. Zo schrijft ze op 16 september bijvoorbeeld in een brief in de kinderkrant van Het volk (16 september 1933) over haar vakantie in België. Dat kan natuurlijk gezien worden als een reisverhaal (die in de vorige post aan bod kwamen), ook al is het een tekst voor de kinderkrant. Een ander voorbeeld zijn brieven waarin ze jeugdherinneringen ophaalt. In een brief in de kinderkrant van Het volk van 13 januari 1934 combineert ze deze jeugdherinneringen vervolgens met een fictief personage en een handwerkopdracht. Ik heb het verhaal hier opgenomen onder het kopje Kinderverhalen, maar het had even goed bij Handwerken kunnen staan.

Kinderverhalen en anekdotes

  • Blomsma, Mies, ‘Lijs’, Ons eigen tijdschrift [volgnr 9] (1931), p. 283 [Delpher], herdrukt in Amersfoortsch Dagblad / De Eemlander (8 augustus 1931), p. 16 [krantenviewer NHA]
  • _ , ‘Stijfkoppen’, Ons eigen tijdschrift [volgnr. 10] (1931), p. 316 [Delpher], herdrukt in Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad (21 augustus 1931), p. 12. [Delpher] en in Amersfoortsch Dagblad / De Eemlander (17 oktober 1931), p. 20 [krantenviewer NHA]
  • _ , ‘Een brief aan allemaal’, Het volk (17 juni 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Briefjes van deze week’, Het volk (1 juli 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Allemaal weer thuis: De kinderkrant is ook weer terug!’, Het volk (16 september 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Een avontuur in IJmuiden Wat er bij een wandeling op de pier gebeurde’, Het volk (9 oktober 1933), p. 16. [Delpher]
  • _ , ‘Een bezoek van Rikketik: Hij had Zwarte Piet flink geholpen’, Het volk (18 december 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Een verrassing voor Kerstmis: We hadden nog nooit eerder een kerstboom van dichtbij gezien’, Het volk (23 december 1933), p. 11. [Delpher]
  • _ , ‘Een autotocht in den mist: We gaan met Jantje Dril naar Zandvoort’, Het volk (30 december 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Het kleurpotlood: Een operatie midden in den nacht’, Het volk (6 januari 1934), p. 15. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan?’, Het volk (13 januari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , ‘Van een poes, die deftig doet’, Het volk (20 januari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , ‘Een geheimzinnige brief’, Het volk (10 februari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , ‘De poesen en de narcis’, Het volk (27 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Het reusachtige: Wat de club in het donkere Vondelpark beleefde’, Het volk (24 februari 1934), p. 15. [Delpher]
  • _ , ‘Rikketik en het naaimandje: Hij haalde alles overhoop’, Het volk (11 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Piet en Griet bouwen een nest’, Het volk (12 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We gaan met ons drieën naar Artis’, Het volk (18 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Op visite bij de apen’, Het volk (19 april 1934, p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We rusten uit op een bankje’, Het volk (20 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We gaan naar het Rijksmuseum’, Het volk (30 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een tuin in Amsterdam’, Het volk (11 mei 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Rikketik luidt de klokjes’, Het volk (12 mei 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op visite bij de poppedokter’, Het volk (31 mei 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De poppendokter aan het werk’, Het volk (1 juni 1934, p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Jonge eenden en zwanen’, Het volk (4 juni 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De nachtelijke slakkenoptocht’, Het volk (8 juni 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Waar komt Piet de Smeerpoets vandaan?’, Het volk (12 juni 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Aan den rand van de stad’, Het volk (14 juni 1934, p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een warme Woensdagmiddag’, Het volk (15 juni 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘De boschbessen zijn weer rijp’, Het volk (12 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Mijn zwarte vriend Gerrit’, Het volk (13 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Van valken en fretjes’, Het volk (14 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Het snoepende eekhoorntje’, Het volk (19 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Het schijndoode egeltje’, Het volk (21 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Ciska gaat op avontuur uit’, Het volk (24 juli1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Brood en lekkere koekjes: Wat Liesbetje in het Dierenpark beleefde’, Het volk (26 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De ondergrondsche gewelven’, Het volk (30 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat ik van den oorlog merkte’, Het volk (1 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Kinderen in den oorlog’, Het volk (2 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wonderlijke paardensoorten: Op een fietstocht over den dijk kwam ik ze tegen’, Het volk (3 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een oude kermiskennis’, Het volk (6 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Werken in de vacantie’, Het volk (9 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat ik vroeger eens droomde’, Het volk (14 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De scholen beginnen weer’, Het volk (17 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat Saartje nu weer uithaalde’, Het volk (22 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat Oome Jan vertelde’, Het volk (31 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Oome Jan vertelt weer’, Het volk (5 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Was dat konijn dom of verstandig’, Het volk (7 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Oome Jan vertelt weer’, Het volk (8 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Mijn eerste schooldag: Wat ik me er nog van herinner’ en ‘Zoo’n slim paard’, Het volk (13 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Kon Gaai heusch op de klok kijken?’, Het volk (15 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De zwaan in het Vondelpark’, Het volk (19 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat Sint Nicolaas het kleine meisje vertelde: een sprookje voor groote menschen’, De Amsterdamsche dameskroniek 23, nr. 13 (27 november 1937), p. 2-3. [Delpher]
  • _ , ‘Een zonderlinge oudejaarsavond’, De Amsterdamsche dameskroniek 23, nr. 18 (januari 1938), p. 1 [Delpher]
  • _ , ‘Verkeersregels bij de eenden’, Het volk (22 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Was die koe slim of dom’, Het volk (27 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Het is Dierendag’, Het volk (4 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Mijn poppenhuis was plotseling verdwenen’, Het volk (11 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Van een aap, die beledigd was: En hoe hij wraak nam’, Het volk (23 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Roodkapje in de poppenkast’, Het volk (30 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Van Columbus en Felipa Moniz: Wat een vreeemde namen in één verhaal!’, Het volk ( 13 november 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een poppenkast van achteren’, Het volk (5 januari 1935), p. 17. [Delpher]
  • _ , ‘Meeuwen in de wei’, Het volk (23 januari 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Jantje Dril heeft de bof! En hij is boos’, Het volk (8 maart 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op bezoek bij het circus Amanda Roberti I: Achter de tenten’, Het volk (6 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op bezoek bij het circus Amanda Roberti II: Sterke kleine mensen’, Het volk (9 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op bezoek bij het circus Amanda Roberti III: Wachten’, Het volk (11 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , Op bezoek bij het circus Amanda Roberti IV
  • _ , Op bezoek bij het circus Amanda Roberti V: Artistenkinderen’, Het volk (16 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op bezoek bij het circus Amanda Roberti VI: Grote en kleine paarden’, Het volk (18 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Op bezoek bij het circus Amanda Roberti: De aap’, Het volk (20 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een prent en een praatje: Kennen jullie die boeken ook?’, Het volk (21 oktober 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een prent en een praatje: Een zeester in Zoutkamp’, Het volk (28 oktober 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een prent en een plaatje: Herfst in de polder’, Het volk (30 oktober 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Sinterklaas-nacht’, Het volk (4 december 1935), p. 28. [Delpher]
  • _ , ‘De stalen stoelen’, Het volk (4 december 1935), p. 10-11. [Delpher]
  • _ , ‘Rikketik komt weer eens binnenwaaien: Mijn kaboutervriendje’, Het volk (18 november 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Er komt een inbreker op bezoek: Angst en slaap’, Het volk (24 november 1936), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De wens van Rietje en Atie: Het koekoeksklokje’, Het volk (1 december 1936), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De hoed, die verdwenen was: Een week lang!’, Het volk (8 december 1936), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Roggebrood met kaantjes…. fijn! En geroosterde boterhammen’, Het volk (15 december 1936), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Dat was mijn eerste Kerstboom!’, Het volk (22 december 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Jan Klaassen ontvlucht uit de poppenkast’, Het volk (3 juli 1937), p. 15. [Delpher]
  • _ , ‘Jantjes paard sloeg op hol’, Het volk (10 juli 1937), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Catootje’s ijdelheid gestraft’, Het volk (17 juli 1937), p. 16. [Delpher]
  • _ , ‘Aan de haven’, Het volk (31 juli 1937), p. 7. [Delpher]
  • _ , ‘Te ver in zee’, Het volk (7 augustus 1937), p. 14. [Delpher]

Knutselen en spelletjes

  • Blomsma, Mies, ‘Een paar prettige spelletjes’, Het volk (18 december 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Versieringen voor Kerstmis’, Het volk (23 december 1933), p. 12. [Delpher]
  • _ , ‘Voor de meisjes’, Het volk (6 januari 1934), p. 15. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan? [onderzetters]’, Het volk (20 januari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , _ [kalender], Het volk (27 januari 1934), p. 15. [Delpher]
  • _ , _ : Een legpuzzle, die je zelf kunt zagen’, Het volk (3 februari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , _ [postzegeletuitje], Het volk (10 februari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , _ [schortje], Het volk (17 februari 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , _ [mobile], Het volk (3 maart 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , _ [armband], Het volk (10 maart 1934, p. 16. [Delpher]
  • _ , _ [eierrekje], Het volk (24 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Versierd Paaschei’, Het volk (28 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Verkleede eieren’, Het volk (29 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een ei met een hoedje’, Het volk (30 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Versierde eieren voor Paschen’, Het volk (31 maart 1934), p. 11. [Delpher]
  • _ , ‘We maken een dominospel’, Het volk (3 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een zelfgemaakt kwartetspel’, Het volk (13 april 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Naaigarnituurtje’, Het volk (5 mei 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Voor den tuin’, Het volk (16 mei 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Maak iets voor moeder: een practisch plankje voor de keuken’, Het volk (5 juni 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Voor de poppenmoeders’, Het volk (16 juni 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een handig boterhammenzakje’, Het volk (11 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een prachtig zweefvliegtuig’, Het volk (13 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan?’ [fotomapje], Het volk (16 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘We gaan iets verzamelen’, Het volk (31 augustus 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘We maken een kartotheek’, Het volk (5 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Onze plaatjesverzameling: Nu maken we mapjes’, Het volk (6 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘We haken een kraagje’, Het volk (7 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan?’ [poppentruitje], Het volk (14 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , _ : Een das voor de pop of voor jezelf’, Het volk (21 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘_ : Een timmerwerkje voor oudere jongens’, Het volk (28 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een kleurplaatje’, Het volk (29 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan? Een broekje voor de pop’, Het volk (5 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een kleurplaatje’, Het volk ( 6 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan?’ [spelletje], Het volk (12 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , _ : Een gehaakte poppenmuts’, Het volk (19 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een babybroekje’, Het volk (25 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan? Kleppers’, Het volk (27 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een babytruitje’, Het volk (30 oktober 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Wat zeggen jullie hiervan? Kurkje-breien’, Het volk (2 november 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Om te kleuren’, Het volk (3 november 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘We gaan weer knutselen: Een portretlijstje zonder glas’, Het volk (9 november 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Monogrammen maken’, Het volk (2 februari 1935), p. 17. [Delpher]
  • _ , ‘Een klossenstandaard: voor de figuurzagers’, Het volk (8 februari 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Om zelf te maken: Overtrek van een theemuts’, Het volk (15 februari 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een mandje van touw’, Het volk (22 februari 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Knutselwerkje: We maken ons eigen prentenboek’, Het volk (1 maart 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Schemerlamp voor de poppenkamer’, Het volk (15 maart 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We maken een wissellijst’, Het volk (17 mei 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘We maken een poppencape’, Het volk (2 augustus 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Een legpuzzle’, Het volk (14 september 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Peper- en zoutvat: We vouwen het van papier’, Het volk (23 september 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Poppetjes van papier’, Het volk (27 september 1935), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Om zelf te maken: een penhouder’, Het volk“. Amsterdam, 25-10-1935, p. 6. Geraadpleegd op Delpher]
  • _ , ‘Wie doet er mee?’, Het volk (10 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Brei je óók mee? II’, Het volk (11 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We breien een trui: En we beginnen met een proeflapje [III]’, Het volk (14 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _, ‘We breien zelf een trui: Nu beginnen we aan het voorpand IV’, Het volk (15 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We breien een trui: Zo maak je het voorpand VI [sic]’, Het volk (17 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘We breien een trui: Hals en schouders VI’, Het volk (24 september 1936), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Wij vieren kerstmis’, Het volk (24 december 1936), p. 6. [Delpher]

Handwerken

  • Blomsma, Mies, ‘Speelgoed- en boekenkastje: Eendjesrand, applicatie’, De vrouw en haar huis, nr. 12 (april 1928), p. 590. [Delpher]
  • _ , ‘Kampkleeren voor jonge meisjes’, De vrouw en haar huis, nr. 2 (juni 1928), p. 94-95. [Delpher]
  • _ , ‘Om thuis te dragen: De trainings-anzug’, Algemeen handelsblad (23 november 1930), p. 16. [Delpher]
  • _ , ‘Pullover zonder mouwen met ronden hals’, Haarlem’s dagblad (31 januari 1931), p. 17 [krantenviewer NHA]; tevens in De Zaanlander (11 maart 1931) [Delpher]
  • _ , ‘Warme trui met lange mouwen om zelf te dragen’, Haarlem’s dagblad (5 september 1931), p. 10 [krantenviewer NHA]; tevens in De Zaanlander (14 september 1931). [Delpher]
  • _ , ‘Vesten en pullovers’, Haarlem’s dagblad (23 oktober 1931), p. 16 [krantenviewer NHA]; tevens in De Zaanlander (24 oktober 1931) [Delpher]
  • _ , ‘Werkwijze’, Nieuwsblad van het Noorden (6 februari 1932), p. 12. Geraadpleegd op Delpher]
  • _ , ‘Gebreide shawls’, Haarlem’s dagblad (12 februari 1932), p. 14 [krantenviewer NHA]
  • _ , ‘Wollen jasje met korte mouwen’, Haarlem’s dagblad (17 maart 1932), p. 12 [krantenviewer NHA]; tevens in De Zaanlander (1 april 1932) [Delpher]
  • _ , ‘Gehaakte en gebreide zijden blouse’, Haarlem’s dagblad (7 mei 1932), p. 19 [krantenviewer NHA]; tevens in De Zaanlander (9 mei 1932), p. 3 [Delpher] en in Nieuwsblad van het Noorden (23 juli 1932), p. 12. [Delpher]
  • _ , ‘De lastige tweeling’, Haarlem’s dagblad (9 juni 1932), p. 11 [krantenviewer NHA]
  • _ , ‘Schorten’, Haarlem’s dagblad (23 juni 1932), p. 12 [krantenviewer NHA]
  • _ , ‘Geruite katoentjes’, Haarlem’s dagblad (22 september 1932), p. 14 [krantenviewer NHA]; tevens in Nieuwsblad van het Noorden (1 oktober 1932), p. 12 [Delpher]
  • _ , ‘Een japon, vier japonnen’, Nieuwsblad van het Noorden (26 augustus 1932), p. 17. [Delpher]
  • _ , ‘slipover van dunne wol’, Haarlem’s dagblad (6 oktober 1932), p. 12 [krantenviewer NHA]; teven in Nieuwsblad van het Noorden (22 oktober 1932), p. 27. [Delpher]
  • _ , ‘Gebreid garnituur’, Haarlem’s dagblad (20 oktober 1932), p. 14 [krantenviewer NHA]; tevens in Nieuwsblad van het Noorden (25 februari 1933), p. 27. [Delpher]
  • _ , ‘Gebreide pullover met lange mouwen …’, Haarlem’s dagblad (3 november 1932), p. 11 [krantenviewer NHA]; tevens in Nieuwsblad van het Noorden (10 december 1932), p. 27. [ Delpher]
  • _ , ‘Voor de ontbijttafel I’, Nieuwsblad van het Noorden (7 januari 1933), p. 27. [Delpher]
  • _ , ‘Voor de ontbijttafel II: ontbijtservet van geruit linnen of katoen, zes vingerdoekjes, theemuts, eierdopjes’, Nieuwsblad van het Noorden (21 januari 1933), p. 29. [Delpher]
  • _ , ‘Voor de ontbijttafet III: Een ontbijtservet met 6 vingerdoekjes, eventueel met bijbehoorende servettezakjes en een kleedje in broodbak of broodmand’, Nieuwsblad van het Noorden (28 januari 1933), p. 27. [Delpher]
  • _ , ‘Gebreide wollen blouse: voor de overgangsmaanden’, Het volk (6 april 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘Zelfgemaakt boekenkastje: van drie leege stijfselkisten’, Het volk (13 april 1933), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘ Lingerie nachthemden’, Nieuwsblad van het Noorden (15 april 1933), p. 27. [Delpher]
  • _ , ‘Wollen dassen: Voor mooie zonnige dagen, ‘Het volk (18 januari 1934), p. 8. [Delpher]
  • _ , ‘We knappen een jurk op’, Het volk (8 februari 1934), p. 12. [Delpher]
  • _ , ‘Een voorjaarstruitje’, Het volk (16 februari 1934), p. 16. [Delpher]
  • _ , ‘Zomertruitjes’, Het volk (13 maart 1934), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Pannelappen voor de keuken’, Het volk (17 juli 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘De herfst nadert: we kunnen al best weer iets warms gebruiken en daarom gaan we breien’, Het volk (6 september 1934), p. 6. [Delpher]
  • _ , ‘Een eenvoudige trui: met een rond wit kraagje’, Het volk (12 september 1935), p. 10. [Delpher]
  • _ , ‘Gebreide wollen muts: Bij de jurk van de vorige week’, Het volk (19 september 1936), p. 6. [Delpher]

Noten

[1] Vander beantwoordt brieven van kinderen voor Het volk sinds 16 mei 1931, wanneer zij deze taak overneemt van Bert van Reest. Zijn afscheidsbrief is te lezen in Het volk (9 mei 1931), p. 3 [Delpher]. Voor Vanders introductie, zie Het volk (16 mei 1931), p. 5 [Delpher]. Vander schrijft al langere tijd verhalen voor voor Het volk, zie bijvoorbeeld ‘Jantje’s reis’ in Het volk (23 april 1930), p. 11 [Delpher].

[2] Voor het huwelijk, zie Noord-Hollands Archief te Haarlem, archief 358.6, inv.nr. 3393, 29-03-1933, Huwelijksakten van de gemeente Amsterdam, 1933, aktenr. Reg. 2a fol. 20 [scan NHA].

[3] Het zijn niet Blomsma’s eerste kindervertellingen. Eerder schrijft ze al verhalen, voor Ons eigen tijdschrift. Blomsma, 1931 – Lijs en Blomsma 1931 – Stijfkoppen.

[4] Voor de aankondigingen, zie Radiobode 8, nr. 42 (18 oktober 1935), p. 72 [Delpher]; Omroepgids 11, nr. 46 (16 november 1935), p. 3648 [Delpher]; Radiobode 9, nr. 3 (17 januari 1936), p. 58 [Delpher]; VPRO-gids Vrije geluiden 13, nr. 42 (21 oktober 1939), p. 22 [Delpher]; Vrije geluiden 13, nr. 46 (18 november 1939), p. 24 [Delpher].

[5] Blomsma bespreekt kinderboeken in de programma van de VARA volgens Omroepgids 10, nr. 49 (8 december 1934), p. 3343 [Delpher], De radiogids van de VARA 9, nr. 6 (8 december 1934), p. 3 [Delpher], Vrije geluiden 8, nr. 49 (8 december 1934), p. 9 [Delpher]. Kinderspelletjes voor tijdens de zomervakanties kome in juni 1935 aan bod: ‘Wat kinderen in de vakantie thuis kunnen spelen’ volgens Radiobode 8, nr. 25 (21 juni 1935), p. 52 [Delpher].

Op maandag 27 mei bespreekt ze in hetzelfde radio-programma van de Vara nieuwe zomermode. Zie Radiobode 8, nr. 21 (24 mei 1935), p. 34 [Delpher]. Op 28 oktober volgt dan weer een uitzending Voor de vrouwen waar Blomsma over mode spreekt. Zie Radiobode 8, nr. 43 (25 oktober 1935), p. 38 [Delpher]. Op 28 oktober 1939 bespreekt ze opnieuw de mode in het programma Voor de vrouwen. Zie Vrije geluiden 13, nr. 43 (28 oktober 1939), p. 16 [Delpher].

[6] Blomsma 1933 – Gebreide wollen blouse; Blomsma 1933 – Zelfgemaakt boekenkastje; Blomsma 1933 – Lingerie nachthemden; Blomsma 1934 – Wollen dassen; Blomsma 1934 – We knappen een jurk op; Blomsma 1934 – Een voorjaarstruitje; Blomsma 1934 – Zomertruitjes; Blomsma 1934 – Pannelappen voor de keuken; Blomsma 1934 – De herfst nadert; Blomsma 1935 – Een eenvoudige trui; Blomsma 1936 – Gebreide wollen muts.

[7] Jeroen Brouwers, ‘De stormen … ‘, Vrij Nederland 42, nr. 18, (2 mei 1981), p. 11 [Delpher].

[8] Lucas Ligtenberg, Mij krijgen ze niet levend: De zelfmoorden van mei 1940 (Amsterdam: Balans, 2017), p. 121.

[9] Ron van den Berg, ‘Echtpaar Schreiner-Blomsma’, DEELgenoot 86 (2018), p. 2155 [PDF].

Voor deze en vorige blogposts over Mies Blomsma ben ik Wouter van Rossem van Galerie TroosT in Groningen dank verschuldigd. Niet alleen zette hij me op het spoor van Blomsma, maar ook leverde hij veel waardevolle informatie en bronmateriaal waarop ik voor mijn onderzoek kon voortbouwen.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back to Top